Vhembe District Municipality
Template:Infobox settlementMasipala wa Tshitiriki tsha Vhembe (Venda: Masalapala wa Tshitiriki tsha Vhembe; Tsonga: Masipala wa Xifundza xa Vhembe) ndi muṅwe wa zwitiriki zwitanu kha vundu la Limpopo kha la Afrika Tshipembe Afurika Tshipembe. Ndi tshipiḓa tsha devhula ha shango nahone tshi nekana mukano na Tshitiriki tsha Beitbridge kha ḽa Zimbabwe, na kha vhubvaḓuvha ha thungo ha vundu la Gaza kha la Mozambique. Vhembe lo vhumbwa nga zwisi zwe zwa vha zwi zwipida zwa Venda la mulovha; naho zwo ralo, zwitiriki zwivhili zwo dalesaho vhathu zwa shangohaya la Vhatsonga Gazankulu, nga maanda Hlanganani na Malamulele, na zwone zwo tanganyiswa kha masipala onoyu, ndi ngazwo hu na tshaka dzo fhambanaho kha tshitiriki. Tshi wanala Thohoyandou, musanda wa Venda la mulovha. U ya nga mbalavhathu dza 2011, vhunzhi ha vhadzulapo vha swikaho 800,000 vha amba Tshivenda sa luambo lwavho lwa damuni, ngeno vha 400,000 vha tshi amba Tshitsonga sa luambo lwa damuni. Naho zwo ralo, vhathu vha Vhatsonga vhunzhi havho vha kha tshipida tsha tshipembe ha mulambo wa Luvuvhu, ngeno Vhavenda vhe si vhanzhi vhe 15% fhedzi tshipembe ha Luvuvhu. Vhaambi vha Sepedi vha kha tshivhalo tsha 27 000. Khoudu ya tshiṱiriki ndi DC34.
History
[edit | edit source]Vhathu vhanzhi vha Venda ndi vhone vhane vha katelwa kha tshivhalo tsha vhathu vhe vha tshila nga fhasi ha Vhembe. Nga murahu, u bva nga 1820 vha tshi ya phanḓa, vhathu vho thoma u shavha vhubvaḓuvha nahone ṋamusi ndi vhanzhi vhane vha dzula tshipembe na vhukovhela ha Vhemusberu ine musalauno ya ḓivhiwa sa Malamulele (vhukati ha Vhembe). Nga tshifhinga tshi fanaho, ho swika vhashanduli vha Boer Voortrekkers ngei Vhembe nga 1836. Miḓanani ya henefho hu wanala fhedzi kha tshiṱiriki tsha Vihembe nahone nga ṅwambo wa zwenezwo, a huna vhadzulapo vha Vandation kana mivhundu i re nnḓa ha zwiṱiriki. Vhembe i amba Limpopo nga luambo lwa ḓamuni.