Vhuvhusahoṱhe ho vhofholowaho

From Wikipedia
Jump to navigation Jump to search

Zwavhudi-vhudi, vhuvhusavhothe a si inwe ya dzindeme-thikho kha vhuliberali, fhedzi u engedza kho dzo vhuvhusavhothe/demokirasi vhu vha sisiteme ya politiki ine ndeme idzi dzi nga wanala khaho. Nga vhuronwane: vhadzimbofholowo vha tenda uri ndi vhuvhusahothe ho vhofholowaho, hu si ‘vhuvhusahothe ha lihoro lithihi’ nahone hu si ‘vhuvhusavhothe ha vhathu’ zwine zwa todea.

A zwi vhi zwo lingana kha vhuvhusavhothe ho vhofholowaho u vha na dzikhetho nga misi arali hu tshi tou vha na lihoro lithihi fhedzi line ha nangwa khalo, kana arali vhunzhi ha vhathu vha tshi khetha muvhuso une wa fulufhedzisa u vhulaha mirado ya tshigwada kana kilasi, kana arali hu si vhothe vhadzulapo vha minwaha ya nga ntha ha yo tewaho vha tshi tendelwa u khetha.

Vhuvhusavhothe ho vhofholowaho vhu toda dzikhetho dzo vhofholowaho na dzi tanganedzeaho/khetho kwao, dzine dza farwa nga misi nahone dzine vhadzulapo vhothe (kanzhi vha minwaha ya 18 kana u fhira) vha tendelwa u khetha-fhedzi hafhu, i toda theo-ndeme dzothe dzo buletshedzwaho afha: u dikumedzela kha ndayotheo dza pfanelo dza vhuthu, u lingana, ndayo dza mulayo, mbofholowo ya muthu, ndaka ya phuraivete na maraga wo vhofholowaho.

Tshinwe tshipida tsha vhuthogwa kha vhuvhusavhothe ho vhofholowaho ndi tshine tsha vhidzwa u fhandekanywa ha maanda. Izwi zwi amba uri hu na khoro nthihi/tshigwada tshithihi tshine tsha vha na maanda a u ita/mea milayo (phalamende), inwe khoro i ne ya vha na maanda a u dzhenisa tshumisoni milayo iyo (muvhuso kana ‘vhulanguli’) na inwe khoro (dzi khothe) ine ya vha na maanda a u hatula dziphambano na u tatisana hune ha nga vha hone hu tshi bva milayoni iyi. Vha-dzia-mbofholowo vha tenda uri maanda aya ha tei u vha zwandani zwithihi, ngauri izwo zwi nga ita uri hu vhe na tshumiso mmbi ya maanda na vhufhura. Nga u fhandekanya maanda aya zwothe zwiimiswa izwi (phalamende, mulanguli, dzikhothe) zwi a tolana na u tikedzana.

Hu na minwe mitheo ya vhadziambofholo ine ya tou vha ya ndeme vhukuma. Kha sialala la vhadziambofholowo, sa tsumbo, vhutivho/u kondelelana ndi mutheo wa mbofholowo. Vhadziambofholowo vhanzhi vha tenda uri izwi na mitheo i a didela zwi tshi tevhela u tenda kha ndayotheo dza vhuthu na mbofholowo ya muthu.

Kha u fhambana na dzinwe dzisisiteme dza lutendo lwa zwa polotiki, vhuvhofholowi a vhu edzi u vha ‘vha tevhela ngona ya saintsi’ (scientific) nahone muthu a nga kona u kala ‘u kuna’ ha vhudziambofholowo. Vhuvhofholowi (vhuliberali) ndi u tenda hu shandukaho, hu didowedzaho na hone ho dzikaho hune ha nekana nga thandululo kha thaidzo dza namusi/maduvha ano. Vhuvhusavhothe ho vhofholowaho ndi khwathisedzo yo sikwaho u lwa na tshumiso mmbi ya maanda na vhufhura ha u tshimbilelana nayo.