Mvelelo dza tshisusu

In chaos thiyori, mvelelo ya tshisusu ndi u ḓitika nga zwiimo zwa u thoma zwine tshanduko ṱhukhu kha tshiimo tshithihi tsha sisiṱeme i si thikhu ya ndovhololo ine ya nga ita uri hu vhe na phambano khulwane kha tshiimo tsha nga murahu.

Ipfhi iḽi ḽi na vhushaka ha tsini na mushumo wa muḓivhi wa mbalo na muḓivhi wa mutsho Edward Norton Lorenz . O ṱhogomela uri mvelelo ya tshiṋoni i bva kha tsumbo ya zwidodombedzwa zwa ḓumbumazwikule (tshifhinga tsho teaho tsha u vhumbwa, nḓila yo teaho ye ya dzhiiwa) zwi tshi ṱuṱuwedzwa nga zwithu zwiṱuku zwine zwa nga thithisa zwi ngaho tshisusu tshi re kule tshi tshi khou ṱharamudza maphapha atsho vhege dzo vhalaho dzo fhiraho. Lorenz mathomoni o vha a tshi shumisa seagull ye ya vhanga ḓumbu fhedzi a ṱuṱuwedzwa uri a i ite vhurendi nga u shumisa tshisusu na ḓumbumazwikule nga 1972. O wana mvelelo musi a tshi sedza u gidima ha modele wawe wa mutsho na zwiwanwa zwa nyimele ya u thoma ye ya vha yo ṱanganywa nga nḓila ine ya vhonala isina mbuyela mbi.O ṱhogomela uri modele wa mutsho u ḓo kundelwa u bveledza mvelelo dza u gidima dzi re na mawanwa a nyimele ya u thoma i songo ṱanganaho. Tshanduko ṱhukhu vhukuma kha zwiimo zwa u thoma yo vha yo sika mvelelo yo fhambanaho vhukuma.